Mô hình sản - tiêu lúa gạo ở xã Định Hòa

SGTT.VN - Dự án xây dựng mô hình Liên kết sản xuất – tiêu thụ lúa gạo ở xã Định Hòa, huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang, ở giai đoạn kết thúc có 42 hộ tham gia, diện tích đất do các xã viên đăng ký trên 42,34 ha.

Tuy chỉ có 37% xã viên, 18% diện tích tham gia mô hình nhưng so với những kế hoạch liên kết từng bị "bẽ kèo" dễ dàng thì đây là lần đầu tiên doanh nghiệp mua lúa chất lượng cao đúng tiêu chuẩn trực tiếp của nông dân và nông dân bán số lúa của mình cho doanh nghiệp với giá hài lòng, họ thoát khỏi sự định đoạt của “cò lúa”.

Dè dặt trước cơ hội mới

Một số xã viên HTX Hòa Tiến, ấp Hòa Mỹ, đã dành diện tích sản xuất và tiêu thụ hai giống lúa: OM 6976 và OM 5451 theo yêu cầu của doanh nghiệp.

TS Nguyễn Xuân Niệm, phó giám đốc sở Khoa học – Công Nghệ tỉnh Kiên Giang, người trực tiếp gặp nông dân HTX thẩm định việc tiếp thu và thay đổi nhận thức của bà con xã viên. Ảnh: H.L

Tiêu chuẩn và chính sách mua lúa được Gentraco công bố ngay từ đầu vụ: ẩm độ dưới 16 độ, tạp chất khoảng 3,5%, hạt rạn gãy khoảng 30%, độ thuần giống 95%. Nếu ấm độ trên 16 độ người bán phải phơi lại.

Thật ra trong vụ sản xuất đầu tiên (hè thu) chỉ có 32/40 thành viên HTX đồng thuận với kiểu liên kết sản xuất- tiêu thụ lúa gạo.

Gentraco mua được 100 tấn lúa hàng hóa do xã viên canh tác trên 15/82 ha của HTX, giá lúa 6500-6800 đ/kg, ngang với giá thị trường thời điểm.

Vụ đông xuân 2011-2012, có 31 xã viên tham gia mô hình, diện tích tăng lên 20 ha. Nông dân bán cho Gentraco trên 135 tấn lúa, giá lúa thời điểm biến động từ 5400 đ-5850 đ/kg, so với mặt bằng thời giá Gentraco mua cao hơn 100-300 đ/kg.

Mức tăng sản lượng lúa bán cho công ty không đáng kể do thiếu phương tiện vận chuyển. Nguyễn Phú Son, phụ trách nhóm nghiên cứu này, nhận xét: “Số lượng chưa lớn , nhưng điều đáng mừng là giá lúa cao hơn do nông hộ đã đáp ứng được nhu cầu chất lượng của công ty.

Tiếp tục thực hiện mô hình, HTX đề nghị cải tiến phương thức thanh toán, tổ chức thu mua kịp thời vụ thu hoạch và có nhiều doanh nghiệp tham gia mô hình. Trong khi đó, doanh nghiệp muốn nông dân tăng cường dịch vụ vận chuyển”.

HTX Hoà Tiến có 86 thành viên, đất canh tác 82 ha, trồng phổ biến giống lúa OM 6976, OM 5451, OM 5954. Lâu nay, tuy cũng bán lúa cho nhà máy và công ty nhưng số lượng ít và không thích lắm vì giá thấp.

Trong khu vực HTX có 4 thành viên tự trang bị lò sấy, loại 8 tấn/mẻ; HTX du muốn hay không cũng phải bán lúa cho thương lái, qua “cò lúa”.

Các " thuyết khách" giải thích cách suy nghĩ cùng làm ăn với nông dân. Ảnh: Lê Hoàng Yến

HTX Tân Hòa, ấp Hòa Út, có 89 thành viên, đất canh tác 70ha hoạt động của các thành viên theo hướng đa canh, nhưng HTX không có người theo đuổi thương trường như Hòa Tiến.

Ngược lại HTX có 30 hộ từng học các khóa huấn luyện làm lúa chất lượng cao do Viện lúa ĐBSCL tổ chức. HTX từng ký hợp đồng với nhà máy ở xã Vĩnh Thắng - Gò Quao, nhưng hợp đồng không thực hiện được do giá thấp hơn giá thị trường từ 200-400 đ/kg.

HTX có 3 lò sấy, chuẩn bị làm thêm hai lò sấy nữa. 80-90% lượng lúa của HTX bán ra đều được làm khô. Người bán lúa hiểu rằng hiệu quả nếu làm lúa ướt thành lúa khô ắt sẽ có chênh lệch 500 đ/kg. Còn cách nào khác không? Họ không có cách nào khác để bán lúa với giá cao hơn vì tất cả phụ thuộc vào “cò lúa”.

Những cuộc gặp gỡ, đàm phán giữa nông dân với doanh nghiệp không đơn giản dù dự án giới thiệu cơ hội mới do doanh nghiệp và nông dân đều giữ những nguyên tác và thường là không tương nhượng.

Công ty chỉ thanh toán tiền mặt 100% cho nông dân khi lúa về tới kho, đó cũng là vấn đề lấn cấn vì nông dân chỉ muốn “ tiền trao-cháo múc”.

Ở Định Hòa, tới khi đích thân Phó chủ tịch UBND xã Định Hòa phải đứng ra hứa sẽ lấy tiền nhà trả cho bà con, lúc đó bức bối trong việc thanh toán mới hạ nhiệt.

Phép thử nghiệt ngã

Ở thời điểm chưa có doanh nghiệp nào thành công trong việc thực hiện quyết định 80/TTg, việc triển khai đề tài nghiên cứu xây dựng mô hình liên kết do sở Khoa học - Công nghệ tỉnh Kiên Giang đặt hàng Viện nghiên cứu phát triển ĐBSCL (MDI), thuộc trường Đại học Cần Thơ, không đơn giản là xây dựng mô hình mà là phép thử khá nghiệt ngã các nỗ lực gắn kết.

“Lẻ ra đề tài nghiên cứu hoàn tất trong 18 tháng, kể từ tháng 1.2011 và kết thúc vào tháng 5.2012, nhưng dự án đã kéo dài (thêm hai vụ lúa) tới tháng 11.2012 vì hai vụ khó thể ra được mô hình”. TS Son cho biết.

Bốn doanh nghiệp từ chối hợp tác do doanh nghiệp và nông dân có nhiều điểm không gặp nhau: doanh nghiệp thích mua gạo hơn mua lúa để giảm chi phí, tránh rủi ro khi phải đầu tư cho khâu chế biến, bảo quản; doanh nghiệp muốn mua lúa khô trong khi nông dân muốn bán lúa ướt; doanh nghiệp mua lúa muốn nông dân chở tới kho trong khi nông dân muốn bán ngay tại ruộng; doanh nghiệp muốn hỗ trợ kỹ thuật nhưng nông dân lại cần hỗ trợ tín dụng; doanh nghiệp muốn nông dân trồng 1-2 loại giống trên cánh đồng liên kết, nhưng nông dân lại muốn tự chọn và trồng nhiều loại giống khác nhau.

Cuối cùng, chỉ còn lại công ty cổ phần NLS Kiên Giang và Gentraco (Cần Thơ) tiếp cận Định Hòa. Gentraco từng xây dựng vùng nguyên liệu ở Cờ Đỏ, Thốt Nốt, Vĩnh Thạnh, Thới Lai…và sẵn sàng hợp tác xây dựng mô hình để hỗ trợ kỹ thuật cho các đối tác làm lúa chất lượng cao, làm tốt khâu bảo quản sau thu hoạch, cung ứng cho công ty làm gạo theo tiêu chuẩn siêu thị.

Ông Trầm Tấn Thành, nguyên phó giám đốc Dự án phát triển vùng nguyên liệu thuộc Gentraco, trực tiếp giải thích cho bà con nông dân biết lợi ích của việc làm đúng tiêu chuẩn: ẩm độ, độ gãy, tạp chất, giống lúa hạt dài và cái lợi mà doanh nghiệp dành cho nông dân: hỗ trợ phí vận chuyển tới kho công ty ở Vĩnh Thạnh và thưởng các hộ giao lúa có ẩm độ dưới 16 độ mỗi ký từ 100-150 đồng.

Công ty cổ phần NLS Kiên Giang, đơn vị duy nhất của Kiên Giang tham gia liên kết Sản xuất – Tiêu thụ lúa gạo với HTX Tân Hòa và cam kết bao tiêu toàn bộ lúa hạt dài, đủ tiêu chuẩn theo giá cả thị trường.

Công ty từng hợp tác với nhà máy xay xát (công ty TNHH Liên hợp, ấp Hòa Xuân, xã Định Hòa) mua gạo lứt để chế biến gạo 5%, 10%, 15% tấm cho VFA. Nhưng dù đã từng theo đuổi mô hình liên kết nhưng ở Định Hòa, đại diện công ty này thừa nhận “chưa bao giờ thành công.”

Mô hình bé quá!

Cuối cùng chỉ còn lại Gentraco cùng HTX Hòa Tiến kiên trì thực hiện việc liên kết trong hai vụ: hè thu 2011 và vụ đông xuân 2011-2012, có lẻ vì mô hình bé quá khi các doanh nghiệp chỉ muốm làm cánh đồng mẫu lớn.

Thu hoạch lúa ở Kiên Giang. Ảnh: H.L

TS Nguyễn Phú Son, điều hành Dự án, nhận xét: tuy lợi ích về tài chính gia tăng chưa cao (do biến động thời giá) và số người tham gia chưa cao lắm, nhưng những tín hiệu triển vọng của mô hình là sự thay đổi nhận thức và hành vi của các bên, không chỉ là những thay đổi trong cách sinh kế của các hộ xã viên mà gợi mở suy nghĩ về cách liên kết làm theo đặt hàng nền tảng của việc xây dựng cánh đồng mẩu lớn, giải quyết được những xung đột thường xảy ra giữa doanh nghiệp - nông dân. Đặc biệt, giá lúa thị trường không chịu dồn nén của cò lúa như trước.

Theo ông Son, một nông hộ có diện tích bình quân 2,08ha, tổng thu nhập chung của họ trong hai vụ lúa trung bình 30 triệu đồng, phần gia tăng chủ yếu do áp dụng kỹ thuật, đặc biệt giảm 71,6% chi phí và tăng năng suất 26%, nhất là vụ hè thu. Việc tham gia liên kết làm lúa theo loại giống doanh nghiệp cần, bán lúa đúng tiêu chuẩn đã làm cho giá bán lúa cao hơn trước và cao hơn người sản xuất ngoài dự án.

TS Nguyễn Xuân Niệm, phó giám đốc sở Khoa học – Công Nghệ tỉnh Kiên Giang, người trực tiếp gặp nông dân HTX thẩm định việc tiếp thu và thay đổi nhận thức của bà con xã viên, lạc quan khi thấy hai đối tác chính trong trục liên kết HTX Hòa Tiến và Gentraco đã tự điều chỉnh để lợi ích điều hòa hơn, việc thực hiện những mục tiêu cải thiện dân sinh và mô hình xây dựng nông thôn mới thuận lợi hơn.

Sau Gentraco doanh nghiệp nào sẽ hợp tác với các tổ chức hợp tác ở Định Hòa, Kiên Giang? Cả nông dân và ông Niệm đều muốn biết. Được biết, công ty TNHH Thu Hà, Đồng Tháp, đã tới Định Hòa gặp gỡ nông dân để tìm cơ hội đặt hàng.

Chỉ có Gentraco từ Cần Thơ đến Định Hòa và sẽ có Cty Thu Hà đến từ Đồng Tháp trong khi doanh nghiệp trong tỉnh Kiên Giang (luôn có sản lượng gạo xuất khẩu lớn nhất nước) không tham gia mô hình “kích hoạt suy nghĩ cùng làm ăn” là câu hỏi nhức nhối, nhưng chẳng ai trả lời!

Hoàng Lan

Đang tải...